Nguyễn Văn Đài - Làm thế nào để xây dựng xã hội dân chủ đa đảng trong hòa bình tại Việt Nam?

Hà Nội, ngày 21 tháng 9 năm 2015

Luật sư Nguyễn Văn Đài.

Đa số Nhân dân đều mơ ước và mong muốn chuyển đổi từ một xã hội độc đảng toàn trị sang một xã hội dân chủ đa đảng. Bởi chỉ có xã hội dân chủ đa đảng mới thực sự đáp ứng các quyền tự do dân chủ, tôn trọng các quyền con người, đem lại bình đảng, công lý cho mọi người dân. Và nó là nền tảng vững trắc để xây dựng một nước Việt Nam dân chủ, giàu mạnh và văn minh.

Đồng thời còn một số ý kiến e ngại rằng khi chuyển sang xã hội dân chủ đa đảng sẽ tạo ra sự tranh chấp quyền lực và dẫn đến bất ổn và rối loạn xã hội.

Nhưng chúng ta cần phải hiểu rằng mọi bất ổn và rối loạn xã hội đều đã được ươm mầm, nuôi dưỡng từ trong xã hội độc đảng toàn trị trong suốt nhiều thập kỷ. Bởi các chế độ toàn trị cai trị xã hội bằng cảnh sát, an ninh, luật rừng và gây ra nỗi sợ hãi trong xã hội.

Các chế độ độc tài, độc đảng tạo hàng trăm ngàn dân oan, hàng ngàn vụ án oan, bóc lột Nhân dân bằng hàng trăm loại thuế, phí hết sức vô lý. Giáo viên bóc lột học sinh, sinh viên bằng học thêm, mua điểm. Bác sĩ bóc lột bệnh nhân bằng phong bì,…. Tham nhũng tràn lan, yếu kém trong quản lý, điều hành đất nước,… Tất cả những điều đó đang dồn nén xã hội. Khi Nhân dân không thể chịu đựng được, cách mạng xã hội sẽ bùng phát. Chế độ độc đảng toàn trị tan dã và sụp đổ. Chế độ dân chủ đa đảng được xây dựng lên. Nhưng người dân và các đảng phái chính trị mới được ra đời chưa được trải nghiệm nền văn hóa chính trị dân chủ. Bởi vậy trong giai đoạn đầu của chế độ dân chủ đa đảng sẽ có những bất ổn.

Vậy làm thế nào để Việt Nam có thể xây dựng được xã hội dân chủ đa đảng đáp ứng được mơ ước và mong muốn của Nhân dân và không gây ra những bất ổn và rối loạn xã hội?

Tôi cho rằng mọi người dân Việt Nam ở trong và ngoài nước, các tổ chức tôn giáo và đảng cộng sản cần phải hiểu và cùng thực hiện các giải pháp sau:

1/ Thành lập các tổ chức xã hội dân sự độc lập.

Trong hơn hai năm qua, đã có hơn 20 tổ chức xã hội dân sự(XHDS) ra đời. Mặc dù đã tạo được chỗ đứng và không gian hoạt động. Nhưng hầu hết còn nhỏ bé và chưa đáp ứng và giải quyết được các nhu cầu của xã hội. Bởi vậy các tổ chức XHDS cần phải tìm ra điểm yếu của mỗi tổ chức để khắc phục và phát triển. Các tổ chức XHDS cũng cần phải liên kết, hợp tác với nhau trong việc bảo vệ lợi ích chung cũng như cùng nhau thực hiện các sứ mệnh xã hội.

Còn rất nhiều những khoảng trống và không gian cho các tổ chức XHDS độc lập mới ra đời để đáp ứng nhu cầu của xã hội. Như các tổ chức bảo vệ môi trường, bảo vệ người tiêu dùng, bảo vệ học sinh, sinh viên, các tổ chức xã hội nghề nghiệp,…..

Mỗi công dân cần phải ý thức và quyền, lương tâm, trách nhiệm và nghĩa vụ của mình trong việc chuyển đổi từ xã hội phi dân chủ, lạc hậu sang một xã hội dân chủ, văn minh. Bởi vậy mỗi người cần phải tham gia hay cùng nhau xây dựng lên các tổ chức XHDS đáp ứng các nhu cầu của bản thân và cộng đồng xã hội.

Các tổ chức XHDS sẽ đóng vai trò quan trọng cùng với các tầng lớp Nhân dân quản lý và điều hành xã hội từ cấp cơ sở để đảm bảo một tiến trình chuyển đổi từ xã hội độc đảng sang xã hội dân chủ đa đảng một cách hòa bình và ổn định.

2/ Thành lập các tổ chức, đảng phái chính trị;

Việc xây dựng các tổ chức, đảng phái chính trị là vô cùng cần thiết trong tiến trình thay đổi xã hội. Các tổ chức, đảng phái chính trị đóng vai trò tập hợp, đào tạo ra đội ngũ cán bộ có khả năng quản trị đất nước. Các tổ chức, đảng phái chính trị đưa các cán bộ của mình ra tranh cử với nhau vào các cơ quan dân cử và chính quyền từ trung ương đến địa phương.

Việc thành lập lên các tổ chức, đảng phái chính trị sẽ tạo điều kiện cho mọi công dân có quyền và cơ hội tham gia hoạt động chính trị. Họ có quyền và cơ hội được phục vụ Nhân dân nếu được Nhân dân quyết định lựa chọn. Tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh giữa các tổ chức, đảng chính trị mới với đảng cộng sản. Và Nhân dân cũng có nhiều ứng cử viên, nhiều đảng để đưa ra quyết định lựa chọn thông qua bầu cử.

3/ Vai trò của các tổ chức tôn giáo.

Vai trò của các tổ chức tôn giáo là hết sức quan trong trong tiến trình dân chủ hóa đất nước. Hầu hết các tổ chức tôn giáo đều có số lượng thành viên đông đảo, có hệ thống tổ chức chặt chẽ từ trung ương đến địa phương.

Các tổ chức tôn giáo, các chức sắc tôn giáo thì không làm chính trị, nhưng các tổ chức tôn giáo, chức sắc tôn giáo cần phải động viên, khích lệ, ủng hộ các tín đồ, thành viên của mình tham gia vào các tổ chức XHDS, các tổ chức, đảng phái chính trị.

Nền tảng đạo đức, luân lý của các tôn giáo là tài sản quí báu. Nó không nên chỉ được thực hiện trong cộng đồng các tôn giáo, mà cần được ảnh hưởng vào các tổ chức, đảng phái chính trị. Và khi các giá trị đạo đức, luân lý được các chính trị gia thực hiện trong đời sống phục sự quốc gia của họ. Nó sẽ giúp cho nền chính trị minh bạch, trong sáng và giữ được các chuẩn mực đạo đức.

Các tổ chức tôn giáo cùng với các tổ chức XHDS và các tổ chức, đảng phái chính trị sẽ cùng hợp tác với nhau trong tiến trình thay đổi đất nước. Chắc chắn sự chuyển đổi từ độc đảng sang dân chủ đa đảng sẽ diễn ra trong trật tự và hòa bình. Đem lại lợi ích chung cho cả quốc gia, dân tộc.

4/ Vai trò của cộng đồng người Việt ở Hải ngoại.

Trong những năm qua, cộng đồng người Việt Hải ngoại đã và đang đóng vai trò rất quan trọng trong việc vận động cộng quốc tế quan tâm và và gây áp lực với chính quyền Việt Nam về nhân quyền. Đồng thời cộng đồng người Việt Hải ngoại đã và đang trở thành hậu phương vững chắc cho phong trào dân chủ trong nước.

Có thể khẳng định rằng trong quá khứ, hiện tại và cả tương lai, cộng đồng người Việt Hải ngoại đóng vai trò cực kỳ quan trọng với sự tồn tại và phát triển của phong trào dân chủ trong nước. Bởi vậy, cộng đồng người Việt cần phải nỗ lực hơn nữa hợp tác, ủng hộ, tham gia và giúp đỡ cho sự ra đời và phát triển của các tổ chức XHDS, các tổ chức, đảng phái chính trị ở trong nước.

5/ Vai trò của đảng cộng sản trong tiến trình dân chủ hóa hòa bình và trật tự.

Một lần nữa, chúng ta cần phải khẳng định lại rằng: mọi sự rối loạn, bất ổn đều được nảy sinh, ươm mầm và ấp ủ trong lòng của chế độ độc đảng toàn trị. Khi chế độ toàn trị vững mạnh, họ sử dụng bạo lực, trấn áp để kiểm soát mọi mâu thuẫn, bất ổn. Nhưng không bao giờ giải quyết được tận gốc, hay xóa bỏ được mâu thuẫn và nguồn gốc, nguyên nhân của bất ổn. Mọi sự bất ổn, mâu thuẫn vẫn được nuôi dưỡng, ấp ủ chờ thời cơ bùng phát.

Chúng ta cũng cần khẳng định thêm rằng: Tiến trình thay đổi từ xã hội độc đảng toàn trị sang xã hội dân chủ đa đảng tại Việt Nam là không thể đảo ngược. Đảng cộng sản chỉ có thể làm chậm đi chứ không thể xóa bỏ được tiến trình này. Đảng cộng sản càng cố cản trở, kìm hãm bao nhiêu thì nguy cơ bùng phát bất ổn và rối loạn càng cao. Nhất là trong giai đoạn hiện nay đảng cộng sản đang rơi vào suy thoái và suy yếu. Nhân dân ngày càng mất niềm tin vào đảng cộng sản. Các mâu thuẫn, bất ổn xã hội đang được tích tụ và dồn nén.

Bởi vậy trong khi còn cơ hội và có thể đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển đổi một cách hòa từ độc đảng toàn trị sang dân chủ đa đảng. Đảng cộng sản cần phải thay đổi nhận thức, tôn trọng các quyền con người. Đảng cộng sản cần phải thực hiện những bước đi cụ thể như sau:

a/ Xây dựng luật về hội một rõ ràng, minh bạch tạo điều kiện cho các tổ chức XHDS, các tổ chức, đảng phái chính trị ra đời và hoạt động. Tạo điều kiện có các tổ chức XHDS, đảng chính trị từng bước đóng vai trò ngày càng lớn hơn trong đời sống xã hội và đời sống chính trị.

b/ Trả lại quyền làm báo chí tư nhân cho công dân, sửa đổi luật báo chí để cho phép các cơ quan báo chí, phát thanh, truyền hình,… tư nhân được thành lập.

c/ Sửa đổi luật bầu cử cho phép các tổ chức, đảng phái chính trị tham gia tranh cử ở cấp địa phương, sau đó là quốc hội.

Kết luận:

Việc chuyển đổi một cách hòa bình, ổn định từ chế độ độc đảng toàn trị sang chế độ dân chủ đa đảng hoàn toàn có thể thực hiện. Khi mà mỗi người dân đều có ý thức, trách nhiệm trong việc xây dựng các tổ chức XHDS, các tổ chức, đảng phái chính trị. Cùng với các tổ chức tôn giáo, cộng đồng người Việt Hải ngoại, chắc chắn phong trào dân chủ Việt Nam sẽ lớn mạnh nhanh chóng, tạo đủ áp lực để đảng cộng sản phải thực thi cải cách. Và trong đó có vai trò không thể phủ nhận của đảng cộng sản trong việc chuyển đổi hòa bình hay bất ổn.

Nguyễn Văn Đài

(Blog RFA)

Myanmar mở cửa: Tốt hay không?

Khi Mỹ bắt đầu tiến trình bình thường hóa quan hệ với Cuba, mấy anh bạn tôi tỏ ra cụt hứng, nói rằng đang có ý định đi thăm Cuba khi chưa mở cửa, giờ phải đi nhanh không sợ Cuba thay đổi nhanh quá sẽ không muốn đi nữa. Tương tự như Myanmar, đất nước tôi đang sống, rất nhiều người muốn đi thăm khi chưa mở cửa và lúc nào cũng sợ đất nước này phát triển sẽ mất đi sự hấp dẫn của nó.

Riêng tôi, đứng về góc độ một người đang sinh sống và làm việc ở đây, tôi mừng cho Myanmar nhiều hơn, bởi vì tôi chứng kiến nhiều những hạn chế trong cuộc sống của người dân khi đất nước bị cấm vận. Những gì được coi là bình thường ở các nước khác thì là vô cùng xa xỉ đối với họ.

Cách đây chỉ ba năm, một chiếc sim điện thoại ở đây lên đến 700-800 đô-la, sóng điện thoại cực kém do một công ty độc quyền cung cấp dịch vụ. Gọi điện cho nhau bập bà bập bõm, hiếm khi có cuộc nào mà trơn tru từ đầu đến cuối. Mà không có điện thoại thì các bạn biết là bất tiện thế nào rồi đấy, chỉ có ở văn phòng và ở nhà là có, còn di động ít người dám dùng vì quá đắt, chất lượng lại kém.

Xe cộ mới là cơn ác mộng, thành phố cấm xe máy nên phương tiện chủ yếu là taxi và xe buýt. Xe buýt lúc nào cũng lèn chặt người, chật chội nóng bức. Taxi thì là loại xe từ thời cổ lai hi, sắt gỉ, thủng lỗ, đi rung bật bật. Nếu trời mưa thì khách ướt hết vì cửa kính bị hỏng, đệm xe cực bẩn và ẩm. Anh lái xe mặc longi co chân lên ghế, áo may-ô, thi thoảng tranh thủ lúc đèn đỏ mở cửa ra nhổ nước trầu ra đường.

Cho dù xe cô cũ kỹ như vậy, nhưng bạn phải trả khoảng 20 ngàn đô cho một chiếc cũ đời những năm 80. Hàng hóa cũng thiếu nhiều loại, có vài siêu thị bán hàng nhập khẩu nhưng nhiều khi chưa kịp lấy hàng, các ông Tây bà đầm sẽ chịu chết vì thiếu món phô-mai hay bơ theo ý, lại phải đợi nhập hàng về.

Internet là món xa xỉ, các khu căn hộ cao cấp hay khách sạn năm sao may ra mới có mà rất yếu, mỗi lần mở thư là sẽ mất cả 15 phút đợi mạng chạy. Liên hệ với người nhà ở nước ngoài không dùng Skype hay Viber được vì mạng quá yếu, còn gọi điện lại quá đắt. Phải mất khá lâu tôi mới quen được tình trạng không điện thoại di động, không skype, chit chat. Viết email có khi bị nghẽn đâu đó là chuyện thường.

Về ngân hàng, chỉ có ngân hàng của nhà nước, không có thẻ tín dụng, không thanh toán bằng thẻ, mọi sự đều trao đổi bằng tiền mặt. Có lần chúng tôi đi ăn tối, do gọi nhầm món mà bị thiếu tiền chỉ khoảng 4 đô-la mà phải về lấy tiền, có thẻ cũng không giải quyết được gì. ATM cũng không thấy bóng dáng.

Làn gió đổi mới đã mang lại những phát triển tích cực cho Myanmar - Ảnh: nol.hu

Vậy nhưng Myanmar thay đổi khá nhanh chóng, kể từ khi thay đổi hình thức quản lý nhà nước và được Mỹ bình thường hóa quan hệ, các công ty lớn của nước ngoài được đầu tư vào Myanmar tạo nên sự cạnh tranh lành mạnh. Hai công ty viễn thông lớn của nước ngoài được hoạt động tại Myanmar khiến cho giá sim chỉ còn 1,5 đô-la.

Lần đầu tiên bạn được chứng kiến các điểm bán sim có hàng trăm người đứng xếp hàng chờ để mua, kể cả sư sãi nay cũng có dịp dùng điện thoại di động. Tôi thấy hả hê khi cửa hàng của công ty cung cấp Internet trong nước vắng đi trông thấy, họ đã từng làm mưa làm gió, chặt chém giá đắt với dịch vụ tồi, nay người dân có 3g để dùng Internet nên họ không cần đến công ty này nhiều nữa.

Mặt hàng xe ôtô cũng thay đổi tích cực, thuế giảm nên giá xe giảm mạnh, chỉ còn khoảng một phần ba giá cũ, nhưng có nhiều loại xe mới hơn, chính phủ tạo điều kiện cho các tài xế taxi cũ nát bỏ xe cũ để mua xe mới với giá rẻ, vì thế chúng tôi đã được hưởng những chuyến xe có điều hoà mát lạnh, có nhạc, có cửa kính và đệm êm.

Đường xá cũng được nâng cấp đầu tư xây thêm nhiều cầu vượt để giảm ách tắc giao thông. Các siêu thị có nhiều hàng hóa hơn để phục vụ người dân trong nước và người nước ngoài sống tại đây.

Do có nhiều công ty đầu tư vào Myanmar nên nhu cầu tuyển lao động tăng lên, tạo việc làm cho người dân vốn rất nghèo nơi đây. Khi mới tới Yangon bạn sẽ rất khó chịu với cách làm việc của nhân viên văn phòng, cách phục vụ của nhân viên nhà hàng khách sạn, do sự chậm chạp trong suy nghĩ, thụ động và sợ trách nhiệm trong hành động, kể cả sự vô kỷ luật muốn nghỉ thì nghỉ luôn không cần báo trước.

Dần dần, người lao động cũng được đào tạo một cách bài bản hơn và tiến bộ hơn, trình độ và ý thức được nâng cao. Các công ty độc quyền hay được cưng chiều nay đã phải hạ mình để cạnh tranh với các đối thủ nước ngoài khác. Không phải ai khác, chính người dân được hưởng lợi từ sự cạnh tranh này.

Tuy vậy, giá nhà đất, giá cho thuê nhà tại thành phố cũng tăng như vũ bão do cầu lớn hơn cung, nhưng tôi tin sau khi cơ sở hạ tầng được xây dựng, nhiều nhà ở và khách sạn mọc lên thì giá cả sẽ ổn định trở lại.

Tất nhiên, với một đất nước đang phát triển nhanh thì sẽ khó tránh khỏi những hệ luỵ như ô nhiễm môi trường, tệ nạn xã hội, thuơng mại hóa, làm hỏng bộ mặt các danh lam thắng cảnh, các di tích lịch sử, v.v... Trong những vấn đề đó, đều cần sự quan tâm và quản lý tốt của chính phủ để việc phát triển và bảo tồn luôn song hàng vơi nhau.

Nhưng tôi vẫn phấn khởi với sự thay đổi tích cực và tiến đến thế giới văn minh hiện đại hơn của đất nước này, không thể chỉ vì sự hấp dẫn đối với khách du lịch muốn khám phá đất nước còn lạc hậu nghèo khó, hoang sơ mà lại không hào hứng với sự mở cửa, đem lại cuộc sống tốt hơn, thoải mái hơn, tiện nghi hơn cho người dân, để cho họ tối thiểu chỉ là có thể mua được cái sim điện thoại khi cần liên lạc với người thân.

Khi nhìn cô giúp việc của tôi có điện thoại thông minh, chụp ảnh “tự sướng”, chát viber với tôi, tôi lại buồn cười khi nghĩ chỉ hai năm trước tôi còn chưa dám dùng điện thoại.

Mai Quỳnh Anh, (từ Myanmar)

(Nhipcauthegioi.hu)

Nguyễn Thông - Thành ngữ mới: Ngăn sông cấm chợ

Gọi là mới, nhưng thực ra cũng mấy chục năm rồi. Cụm từ này được sinh sau năm 1975, đầu tiên phổ biến ở miền Nam, rồi lan ra miền Bắc. Cũng phải thôi, bởi chung một gầm trời chế độ. Tôi đã cố công tìm hiểu, thấy có lẽ tình trạng ngăn sông cấm chợ tự mình hại mình hình như chỉ xuất hiện ở Việt Nam. Cũng may nó chỉ tác oai tác quái gần 2 chục năm, nếu kéo dài thêm chút nữa, cả dân tộc và xứ này sẽ rơi xuống địa ngục.

Người cộng sản VN luôn tự hào thông minh sáng tạo, biết áp dụng sáng tạo những thứ du nhập từ nước ngoài vào hoàn cảnh Việt Nam, chủ nghĩa Mác-Lênin chẳng hạn, tên lửa SAM1, SAM2 chẳng hạn. Có những thứ thành công, như tên lửa SAM. Nhiều thứ thất bại, mà chủ nghĩa Mác-Lênin là điển hình. Thời còn Liên Xô, cứ Liên Xô có cái gì là họ bê nguyên xi về, nhất là tư duy kinh tế. Một nền kinh tế bao cấp, nhất cử nhất động theo chỉ đạo máy móc từ trung ương đã giết chết sản xuất và thị trường. Sống chủ yếu dựa vào bầu sữa viện trợ, đến khi bị cắt, giật mình nhìn lại, dường như chả tự làm được thứ gì ra hồn.

Chết ở chỗ, họ rất kiêu ngạo, đắc thắng. Nghĩ mình đã đánh thắng được cả hai đế quốc to thì việc xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội chỉ là chuyện nhỏ. Năm 1976, ông Lê Duẩn trong một bài phát biểu đã nói câu thể hiện cái ý ấy, giống hệt câu thơ của ông Tố Hữu, “đường lên hạnh phúc rộng thênh thênh”. Họ làm cho dân chúng rơi vào cơn mê, chủ nghĩa cộng sản về đến ngõ rồi, chỉ cần long trọng ra rước vào nhà thôi.

Say quá nên họ làm càn, bất chấp tất cả quy luật. Không chịu nghe những lời phải trái, cứ quyết là làm. Tất cả chỉ có đúng, bởi cộng sản không bao giờ sai. Nền kinh tế miền Nam đang huy hoàng, phát triển vậy, chỉ vài nhát quét bằng chủ trương này nọ, họ mau chóng đưa về tầm ngang bằng miền Bắc để cùng nhau thụt lùi. Kinh tế bao cấp và chính sách ngăn sông cấm chợ đã kìm hãm đất nước, dân tộc này gần hai chục năm, nhưng tại hại là nó kéo lùi VN cả mấy chục năm so với nước khác, để bây giờ không thể nào đuổi kịp.

Bọn trẻ bây giờ không biết ngăn sông cấm chợ là như thế nào. Đại khái, nôm na vầy cho dễ hiểu: Kinh tế, sản xuất ngày càng khó khăn. Mỹ cấm vận, bầu vú sữa Liên Xô, Trung Quốc ngày càng teo tóp, tâm lý sống dựa dẫm đã ăn sâu vào cả cán bộ lẫn dân chúng, bộ máy đảng và chính quyền sống nhờ vào ngân sách ngày càng phình to, nhiều thiết chế chính trị, xã hội, kinh tế siết người dân đến ngạt thở..., tất cả khiến cuộc sống lao dốc không phanh. Không những không nhận ra sự thực ấy, nhà cầm quyền đang đắc thắng còn gây ra biết bao phiền toái, vô lý. Họ dựng lên những rào cản kìm hãm sức sản xuất, phá hoại thị trường. Họ cấm tiệt sự tự do lưu thông phân phối. Tất cả mọi sản phẩm đều được coi là hàng hóa và phải quy về sự điều tiết, phân phối theo kế hoạch của nhà nước, kể từ hạt lúa, mét vải, cái kim sợi chỉ, cuốn tập học trò, chiếc xe đạp, điếu thuốc lá, cái bát ăn cơm, con gà con lợn... Ai tự động lưu thông những thứ do mình sản xuất được hoặc mua được đều vi phạm luật của nhà nước. Nơi trồng lúa gạo không biết bán cho ai, bán đi đâu; còn nơi thiếu gạo cứ ráng chịu đựng, dù có thể chết đói. Mọi thứ đều thành hàng cấm, mọi hành vi lưu thông phân phối ngoài quy định nhà nước đều là buôn lậu. Nơi thừa, nơi thiếu, dân kêu nhưng nhà nước mặc kệ. Họ còn mải bàn tính việc tiến lên chủ nghĩa xã hội.

Hiểu theo kiểu giản dị nhất, ngăn sông cấm chợ tức là tự mình cấm vận mình, tự mình hại mình. Hại bằng chính sách, chủ trương nên hậu quả tai hại của nó càng tăng gấp bội so với hành vi bình thường.

Tôi còn nhớ những năm từ 1977 (lúc tôi vào Sài Gòn) đến khoảng 1992-1994 có 2 trạm kiểm soát cực kỳ nổi tiếng về sự tàn bạo của nó: trạm Tân Hương trên quốc lộ 4 (nay là quốc lộ 1) từ Sài Gòn về miền Tây Nam Bộ, đặt ở huyện Tân Hiệp, tỉnh Tiền Giang; trạm kia là trạm Suối Sâu trên quốc lộ 21 từ Sài Gòn đi Tây Ninh, đặt ở huyện Trảng Bàng, Tây Ninh. Không biết bao nhiêu oan ức, đau khổ, bi kịch của người dân đã sinh ra từ 2 trạm này. Lúc ấy lực lượng kiểm soát là những ông trời con, bất cứ thứ gì của người dân đưa qua trạm cũng bị lục soát, khám xét, tịch thu, kể cả gạo, đường tán, cá thịt, thuốc lá... Dưới danh nghĩa chống buôn lậu, họ cướp hết. Trường tôi có lần tổ chức cho giáo viên về Mỹ Tho mua gạo cứu đói, mỗi người chỉ dám mua 15-20kg, vậy mà qua trạm Tân Hương vẫn bị tịch thu hết, có lần còn bị đám nhân viên trạm vác AR15 ra bắn đuổi theo, đến giờ nhớ lại còn phát khiếp. Một lần tôi đi Tây Ninh thăm cậu em họ, lúc về y làm quà cho 2kg đường tán (màu vàng, viên to bằng 2 đốt tay) và 3 gói thuốc lá Samit, qua trạm Suối Sâu mặc dù tôi đã giấu khá kỹ nhưng có lẽ do mình theo nghề dạy học, không quen làm điều gì mờ ám nên chúng nhìn mặt là nhận ra ngay, khám liền và tịch thu hết. Từ đó sợ, mấy năm sau không dám đi Tây Ninh nữa.

Bây giờ, cứ nhắc lại thời kinh hoàng ấy, người ta thường nhớ đến ông Đỗ Mười. Ông ta là gã thiên lôi của chế độ cộng sản, đã “có công” phá nát nền kinh tế miền Bắc sau 1954 bằng công cuộc cải tạo xã hội chủ nghĩa, sau lại được đảng trọng dụng đem thứ kinh nghiệm ấy vào phá nát kinh tế miền Nam với tên gọi cải tạo tư bản tư doanh. Sau này lịch sử cần viết lại cho rõ ràng để đánh giá công tội những vị ấy, không thể ù xọe mãi được. Rồi cả những vụ như Z30 ở Hà Nội, hợp tác hóa triệt để trên cả nước, biến 500 huyện thành 500 pháo đài kinh tế, công tư hợp doanh chẳng khác gì ăn cướp của cải của các nhà tư sản dân tộc... đều cần được xem xét lại một cách công bằng, đúng đắn. Cũng như cái gọi là công cuộc đổi mới, họ tự nhận công lao của họ nhưng thử hỏi ai gây ra những cản trở, trì trệ, lạc hậu, rào cản, cũ kỹ, bất nhân... để rồi phải đổi mới làm lại từ đầu. Dân đã tha không hỏi tội thì thôi, đừng có lu loa mà đánh tráo lịch sử.

Nhớ lại một thời ngăn sông cấm chợ, để thấy rằng dân chịu đựng được chừng ấy năm là quá giỏi.

Nguyễn Thông

(Blog Nguyễn Thông)

Hội đồng nhân dân có bảo vệ được quyền lợi của dân?

Ông Nguyễn Đình Quyền - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp. ảnh: Xuân Hải.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Đình Quyền: "Mỗi lần đi tiếp xúc cử tri nhiều người kéo đến, khi hỏi thì họ nói kiến nghị Hội đồng nhân dân không xem xét giải quyết".

Ngày 15/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã nghe báo cáo về kết quả giám sát hoạt động của Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

Tại báo cáo kết quả giám sát hoạt động của Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương do bà Nguyễn Thị Nương – Trưởng Ban Công tác Đại biểu ký, dành nhiều đánh giá tích cực về hoạt động của Hội đồng nhân dân các địa phương.

Thí dụ như: “Nhìn chung, tổ chức và hoạt động của Hội đồng nhân dân các cấp nói chung và cấp tỉnh nói riêng trong nhiệm kỳ vừa qua đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận, góp phần không nhỏ vào công cuộc xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam”.

Hoặc: “Theo báo cáo của các địa phương, HĐND các tỉnh, thành phố đã phát huy dân chủ, tập trung trí tuệ, xem xét và quyết định những chủ trương, giải pháp lớn, quan trọng của địa phương nhằm phát huy các nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng - an ninh, cải thiện đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân.

Nội dung đưa ra xem xét, quyết định tại kỳ họp HĐND được lựa chọn sát thực tiễn địa phương, phù hợp với chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, tập trung hướng vào những vấn đề đời sống dân sinh, bức xúc, những vấn đề trong quá trình triển khai nhiệm vụ còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc cần tháo gỡ kịp thời”.

Tuy nhiên, rất nhiều đại biểu đã lên tiếng bày tỏ những lo lắng về hiệu quả thực sự từ các hoat động của Hội đồng nhân dân.

Ông Nguyễn Đình Quyền - Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Tư pháp cho rằng: “Nhìn ở góc độ tính dân chủ đại diện của người dân, qua nghiên cứu chúng tôi nhận thấy khá lu mờ tính, thể hiện rõ nhất là mối quan hệ giữa cử tri và đại biểu Hội đồng nhân dân.

Cử tri kiến nghị lên HĐND nhưng không được giải quyết nên người ta kiến nghị tiếp đến đại biểu Quốc hội. Mỗi lần đi tiếp xúc cử tri nhiều người kéo đến, khi hỏi thì họ nói kiến nghị Hội đồng nhân dân không xem xét giải quyết”.

Từ đó, ông Quyền đặt vấn đề, báo cáo này phải phân định cái làm được và chưa làm được trong hoạt động của Hội đồng nhân dân. Đặc biệt là phải chỉ rõ: Những việc chưa làm được xuất phát từ nguyên nhân nào, từ chính sách pháp luật, tổ chức thực hiện hay bố trí nhân sự?

Liên quan chức năng cơ bản của Hội đồng nhân dân là giám sát, báo cáo giám sát đã chỉ ra 5 tồn tại hạn chế, trong đó đáng chú ý nổi lên hai nhóm vấn đề:

Thứ nhất, chất lượng chất vấn và trả lời chất vấn ở một số địa phương chưa thật sự đổi mới; số đại biểu HĐND tham gia chất vấn không nhiều và thường tập trung vào số ít đại biểu chuyên trách;

Thứ hai, việc theo dõi, xử lý và đôn đốc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân có lúc, có nơi chưa thường xuyên, việc thực hiện tiếp nhận ý kiến phản ánh, kiến nghị, đề xuất của công dân với cơ quan dân cử kết quả chưa cao.

Ông Nguyễn Đình Quyền cho rằng, với hàng loạt tồn tại hạn chế như vậy, cần phải nêu rõ trách nhiệm của đối tượng chịu giám sát, trong đó có việc cần chỉ ra địa chỉ cụ thể, mức độ trách nhiệm đến đâu, không thể chỉ nói chung chung.

“Giám sát là công việc khó khăn, đòi hỏi chuyên môn, bản lĩnh, kỹ năng nhưng tính hình thức còn cao. Một nguyên nhân chủ yếu cần nêu bật là trách nhiệm của đại biểu Hội đồng nhân dân trong mối quan hệ giữa các thiết chế nhà nước và cử tri còn mờ nhạt, do đó khó nâng cao chất lượng hoạt động”, ông Quyền nói.

Quốc hội dự kiến dành 2,5 ngày chất vấn các Bộ trưởng, trưởng ngành

Đồng quan điểm, ông Phùng Quốc Hiển – Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính, Ngân sách cho rằng: “Cần có đánh giá tổng quát và có minh chứng cho các hoạt động của Hội đồng nhân dân. Phải xem việc quyết định những vấn đề quan trọng của Hội đồng nhân dân ở địa phương như thế nào, có đáp ứng yêu cầu, chuyển hoá được Nghị quyết của Đảng, Quốc hội, Chính phủ trở thành nghị quyết của Hội đồng nhân dân ở địa phương hay không? Họp thì phải đưa ra nghị quyết nhưng chất lượng thế nào phải đánh giá thật cụ thể”.

Yêu cầu làm rõ trách nhiệm của các đại biểu với quyền lợi của người dân, ông KSor Phước – Chủ tịch Hội đồng Dân tộc nói thẳng: “Về nội dung tiếp xúc cử tri để giải quyết vấn đề, báo cáo cho thấy kết quả cao, có tỉnh giải quyết được 100%.

Con số này có đúng thực tế hay không thì khó khó có cơ sở để khẳng định nhưng thực chất lòng dân yên tâm chưa? Qua tiếp xúc cử tri, rồi đài báo phản ánh có việc diễn ra cả hục năm không giải quyết được và óc những việc cử tri nói rất đúng nhưng báo cáo này đều cho thấy êm xuôi cả”.

Bên cạnh đó, ông Ksor Phước cho rằng, báo cáo cũng cần đánh giá vai trò của Hội đồng nhân dân trong phát huy nội lực địa phương như thế nào để tự thân vận động vươn lên. Thực tế qua giám sát, khảo sát về công tác dân tộc có nhiều tỉnh, huyện làm rất tốt, nhưng có nơi còn ỷ lại chính sách.

“Có tỉnh thu ngân sách mấy nghìn tỷ nhưng địa phương đầu tư chủ yếu ở đồng bằng còn khu vực miền núi cứ chờ Trung ương đầu tư. Vấn đề này là thế nào? Tôi không muốn chỉ mặt cụ thể từng địa phương, nhưng có chuyện này.

Đọc báo cáo thấy không biết Hội đồng nhân dân ở nhiều nơi làm gì không hay cứ Ủy ban nhân dân đưa ra rồi đồng ý?

Thời gian vừa rồi, TP.Hồ Chí Minh hay Hà Nội đã làm thí điểm đưa các vấn đề chất vấn, giám sát lên mạng để cử tri theo dõi, còn các địa phương khác có làm không, chẳng ai biết cả”, ông Ksor Phước nói.

Ngọc Quang

(Giáo dục)

Bầu cử Mỹ ngày càng bị tiền bạc chi phối

Ứng cử viên Tổng Thống Ted Cruz, Thượng Nghị Sĩ Cộng Hòa tiểu bang Texas, dùng một khẩu hiệu tranh cử ít có vẻ là của một chính trị gia chuyên nghiệp: Imagine (Hãy tưởng tượng xem….). Nhưng khó có thể dự đoán ứng cử viên này đạt kết quả ra sao, vì phần lớn sẽ được định đoạt do tác dụng của ủy ban chính trị ủng hộ ông.

                                                      Hình minh họa: Getty Images

"Imagine" là tên ca khúc do ca/nhạc sĩ người Anh trong nhóm The Beatlles  sáng tác và trình bày từ năm 1971. Lời bài hát cổ vũ người nghe hãy tưởng tượng ra một thế giới hoà bình, không có biên giới giữa các quốc gia, không có sự chia rẽ tôn giáo, sắc tộc, và thể hiện niềm mơ ước rằng xã hội loài người sẽ sống một cuộc sống không chịu sự chi phối bởi của cải vật chất.

Theo sách kỷ lục Guinness, "Imagine" là đĩa đơn hay thứ hai của mọi thời đại và tạp chí Rolling Stone xếp hạng ca khúc này đứng hàng thứ 3 trong danh sách "500 bài hát vĩ đại nhất".  Elton John thu âm “Imagine” để đài BBC sử dụng cho video tổng kết lễ bế mạc Thế Vận Hội London 2012.

Ted Cruz dùng khẩu hiệu này ngay từ khi chính thức loan báo sự ứng cử vì Stand for Principles, siêu ủy ban chính trị Super PAC ủng hộ ông, trước đó đã cho in trên các T-shirts và phổ biến những tấm bảng quảng cáo mang hàng chữ: “Imagine Ted Cruz as President”.

Maria Strollo Zack, chủ tịch tổ chức này nói rằng dự tính sẽ quyên góp $50 triệu, vượt xa quỹ tranh cử, để hỗ trợ cho Ted Cruz.  Theo lời bà: “Chúng tôi sẽ cho thấy tác dụng của Super PAC như thế nào”.

Mỗi kỳ bầu cử Tổng Thống đều có những tranh luận về vấn đề gây quỹ. Trong kỳ tổng tuyển cử năm 2008, Barack Obama là ứng cử viên Tổng Thống thứ nhất không nhận tài trợ công của liên bang để tránh bị hạn chế chi tiêu.

Năm 2000 George W. Bush và Howard Dean là hai ứng cử viên Cộng Hòa và Dân Chủ đầu tiên từ chối tài trợ liên bang trong giai đoạn bầu cử sơ bộ. Những luật lệ về bầu cử này có từ sau thời Watergate cùng với sự ra đời của Ủy Ban Bầu Cử Liên Bang FEC (Federal Election Commission).

Nhưng nhiều tranh luận đã nổi lên khi càng ngày những tổ chức ngoại vi với ban tranh cử – PACs và Super PACs – càng đóng vai trò quan trọng, đồng thời có nhiều mánh lới để tránh sự ràng buộc của luật lệ.

Ủy Ban Chính Trị, PAC (Political Action Commitee), là một loại tổ chức thu góp tiền ủng hộ của các thành viên để giúp cho ban tranh cử của một ứng cử viên hoặc để vận động chống ứng cử viên khác.  PAC không được nhận tiền ủng hộ của các công ty hay nghiệp đoàn nhưng những cơ chế này có thể bảo trợ về điều hành hay hoạt động gây quỹ. Nếu PAC hoàn toàn độc lập thì có thể nhận tiền ủng hộ của tất cả dân chúng nói chung nhưng phải tự chi trả cho mọi hoạt động.

Năm 2010, Tối Cao Pháp Viện căn cứ theo Tu Chính Án số 1 của Hiến Pháp về quyền tự do ngôn luận, phán quyết rằng FEC không được phép ngăn cấm sự ủng hộ của bất luận cơ chế nào cho các ứng cử viên, Hậu quả là sự mọc lên một loại PAC mới, được quen gọi là Siêu Ủy Ban Chính Trị, Super PAC, có thể quyên tiền của cá nhân, công ty,  nghiệp đoàn, hiệp hội và không bị giới hạn về số tiền ủng hộ của những cơ chế này.

Phán quyết năm 2010 của Tối Cao Pháp Viện như thế đã mở cửa cho những ngân khoản vô giới hạn tràn ngập vào các cuộc bầu cử ở Hoa Kỳ. Cán cân quyền lực – thể hiện bằng tiền – do đó đã chuyển sang phía Super PACs. Trên nguyên tắc, Super PACs không được phép liên lạc, trực tiếp phối hợp chiến lược và hoạt động với ứng cử viên cùng ban tranh cử. Điều này nhằm trành sự tiến hành một cuộc vận động song hành bổ túc cho cuộc tranh cử của ứng cử viên, hoặc tham gia vào việc thương lượng đi đến đổi chác giữa ứng cử viên và các nhà tài trợ.

Tuy vậy có rất nhiều kẽ hở trong quy định đại cương ấy, và vì thế khó có thể nào dự đoán được hết những hành động mà Super PACs có thể thực hiện và ảnh hưởng đến bầu cử.  Bà Zack, chủ tịch  Stand for Principles, tuyên bố không úp mở rằng ban tranh cử của Ted Cruz có thể không có nhiều tiền như các đối thủ, nhưng mọi sự trợ giúp sẵn sàng khi ông cần đến.

Năm 2010, các Super PACs chi tiêu khoảng $80 triệu và các ứng cử viên Cộng Hòa hưởng lợi bằng những trợ giúp ấy đã chiếm được đa số ở Hạ Viên liên bang. Phía Dân Chủ cực lực công kích, lập luận rằng kết quả bầu cử đã được mua bởi những cá nhân giầu tiền và công ty xí nghiệp, nêu lên câu hỏi sự tài trợ ấy nhắm đổi lấy cái gì? Nhưng chẳng bao lâu sau đó đảng Dân Chủ cũng phải tìm cách  thành lập những Super PACs cho mình. Trong kỳ bầu cử 2014, theo OpenSecrets.org, có 1,360 Super PACs, tổng cộng gây quỹ được hơn $700 triệu.

Tổng Thống Obama rất sớm lên tiếng, gọi phán quyết 2010 của Tối Cao Pháp Viện là “mối đe dọa cho nền dân chủ” và “thắng lợi của giới đại tư bản, tài phiệt Wall Street”. Trong bản Thông Điệp Liên Bang sau đó ông phê bình: “Tôi tin rằng bầu cử Hoa Kỳ không nên nằm trong tay các nhóm có đăc lợi quốc nội cũng như quốc ngoại”.

Mặc dầu vậy, tháng 2 năm 2012, Tổng Thống Obama cho biết có làm việc – nhưng không phải là phối hợp – với Prorities USA Action, một Super PAC được đảng Dân Chủ thành lập để giúp ông tái đắc cử. Hồi tháng 5 vừa qua, bà Hillary Clinton tuyên bố sẽ ủng hộ Prorities USA Action, nhóm có khả năng gây quỹ và hoạt động rất hiệu quả cho đến nay. Phân bộ Ready for Hillary PAC, một Super PAC khác của đảng Dân Chủ, đã gây quỹ được $15 triệu do 135,000 cá nhân ủng hộ đóng góp bằng những số tiền nhỏ trong giới hạn cho phép của FEC.

Ngày Thứ Ba tuần này, một ngày trước cuộc tranh luận lần thứ nhì của các ứng cử viên Tổng Thống đảng Cộng Hòa trước khi mùa tranh cử sơ bộ khởi đầu vào tháng 2 năm 2016, bà Clinton dự tính sẽ phác họa một loạt những đề án nhằm hạn chế ảnh hưởng của những món tiền khổng lồ mà các nhóm bên ngoài sẽ đổ vào cuộc bầu cử. Chi tiết của những đề án chưa được biết nhưng một phụ tá, yêu cầu không nêu danh tính, nói rằng có ý kiến hình thành một hệ thống đối ứng giữa những người ủng hộ nhỏ với những nhà mạnh thường quân lớn. Kỳ bầu cử 2014, số 100 đại gia đứng đầu đã chi ra một số tiền bằng tổng cộng đóng góp ủng hộ nhỏ của toàn thể 4.75 triệu cá nhân.

Theo chiến lược gia Stanley Greenberg, đảng Dân Chủ cần phải chiếm được lá phiếu của những cử tri lao động, tầng lớp trung lưu dân da trắng, “những người ý thức được vai trò của tiền bạc khiến cho chính trị và chính quyền đi tới chỗ chỉ còn là đại diện cho 1% dân Mỹ chứ không phải họ”. Bà Clinton cũng cần hóa giải động lực của ứng cử viên đối thủ chính trong đảng Dân Chủ: Thượng Nghị Sĩ Bernie Sanders tiểu bang Vermont. Thăm dò dư luận hiện nay cho thấy Sanders đang dẫn trước ở New Hampshire, tiểu bang có cuộc bầu cử sơ bộ đầu tiên ngày 9 tháng 2 năm 2016, sau caucus (bầu cử nội bộ đảng) ở Iowa ngày 1 tháng 2. Chủ đề tranh cử của ông là cải cách luật bầu cử, trở về với quy định chỉ được sử dụng tài trợ của chính quyền.

Theo thăm dò dư luận hồi cuối tháng 5 vừa qua của The New York Times/CBS News, 84% dân Mỹ thuộc cả hai đảng, cho rằng hệ thống tài chính trong bầu cử cần phải cải tổ hoàn toàn hay thay đổi.

Căn cứ trên báo cáo hàng tháng của các ứng cử viên vào tháng trước, cựu Thống Đốc Jeb Bush tiểu bang Florida  là người dẫn đầu về gây quỹ, $120 triệu, cũng như tiền thu được của các Super PACs ủng hộ ông, $108 triệu. Bà Hillary Clinton chỉ đứng hạng nhì, với $68 triệu và $21 triệu. Các ứng cử viên khác, kém xa trong thành tích này.

Bên phía Cộng Hòa Ted Cruz $53 triệu và $39 triệu; Marco Rubio Thượng Nghị Sĩ Florida $42 triệu và $17 triệu ; Thống Đốc Wisconsin Scott Walker $26 triệu và $20 triệu.

Tuy nhiên cũng nên biết rằng nhiều ứng cử viên Cộng Hòa khác vốn là những đại gia, tỷ phú hay triệu phú. Dẫn đầu là tỷ phú Donald Trump, có tài sản $2.9 tỷ theo hãng tin Bloomberg, hay $10 tỷ theo ước lượng của chính ông. Trump tuyên bố sẽ dùng tiền riêng của mình, không tốn công sức và thời gian vào việc gây quỹ. Chưa thấy có Super PAC nào ủng hộ ông.

Thống đốc John Kasich tiểu bang Ohio tài sản $9.1 triệu kể cả $2 triệu đầu tư không phải đóng thuế theo tài liệu của tờ báo Columbus Dispatch.

Ted Cruz có tài sản và thu nhập khoàng $2.1 triệu kể cả $500,000 cho ban tranh cử vay. Ít nhất $440,000 của Thượng Nghị Sĩ Texas này liên hệ với ngân hàng Goldman Sachs mà vợ ông là một giám đốc, một số tiền $365,000 khác đầu tư vào ngành năng lượng.

Scott Walker là người nghèo nhất trong 15 ứng cử viên còn lại ở đảng Cộng Hòa, chỉ có thu nhập là  lương Thống Đốc $144,000, gấp ba lần thu nhập của người dân trung bình tiểu bang Wisconsin. Ông còn nợ ít nhất $100,000 tiền vay cho các con học đại học và $20,000 nợ credit card. Tờ Boston Globe nói tài sản của Walker khoảng $72,000.

Người ta chờ đợi xem những ứng cử viên nào sẽ nổi lên trong cuộc tranh cử thứ nhì ở Simi Valley, California, ngày Thứ Tư. Các Super PACs chưa có vai trò trong việc này vì hầu hết chưa hành động ở giai đoạn tiền bầu cử. Cho đến 2012 Super PAC thường chỉ tập trung nỗ lực vào việc đánh phá đối thủ. Nhóm ủng hộ cựu Thống Đốc Mitt Romney chi hết 90% ngân quỹ $142 triệu vào quảng cáo trên truyền hình cho các việc tấn công ấy. Vì vậy lúc này hãy còn quá sớm để biết phương cách hoạt động và đánh giá hiệu quả thực tế của những Super PACs trong cuộc bầu cử 2016.

Hà Tường Cát

(Người Việt)

Tại sao Mỹ tiếp tục vai trò dẫn dắt thế giới?

Những đồn thổi về sự tàn lụi của quyền lực nước Mỹ thường bị thổi phồng rất nhiều. Trong những năm 1950, Liên Xô được cho là vượt trội hơn Mỹ trong khi ngày nay Liên Xô không còn tồn tại. Trong những năm 1980, Nhật Bản được nhìn nhận đã gần vượt qua Mỹ thì hiện tại, sau hơn hai thập niên trì trệ của nước Nhật, sẽ không ai tính đến viễn cảnh này nữa. Và trong những năm 1990, liên minh tiền tệ được xem như đã đưa châu Âu trở thành một chủ thể vượt trội hơn trên trường quốc tế thì ngày nay kinh tế châu Âu thường xuyên là tiêu điểm của thế giới, nhưng không phải theo chiều hướng tốt đẹp.

Bây giờ đến lượt Trung Quốc. Cho tới gần đây, trong cách nhìn của nhiều người, Trung Quốc sẽ, nếu không phải là đã, đảm nhiệm vai trò dẫn dắt toàn cầu. Ngày nay, những nghi ngờ về triển vọng dài hạn của nền kinh tế Trung Quốc đang khiến các thị trường chứng khoán trên toàn thế giới (bao gồm cả Mỹ) phải lo lắng.

Trung Quốc có vai trò quan trọng, do đó chính sách kinh tế của quốc gia này, bao gồm cả cách tỷ giá hối đoái được kiểm soát, phải được xem xét nghiêm túc. Nhưng Trung Quốc vẫn không phải đang dẫn dắt thế giới và có vẻ sẽ không sớm làm điều đó trong tương lai. Tin hay không thì tùy bạn, nhưng khả năng đảm nhiệm vai trò lãnh đạo toàn cầu vẫn thuộc về  nước Mỹ.

Lập luận tốt nhất cho việc Trung Quốc trở thành một cường quốc thế giới được đưa ra trong cuốn sách bán chạy nhất của Arvind Subramanian, Eclipse: Living in the Shadow of China’s Economic Dominance, được xuất bản năm 2011. (Tác giả cuốn sách, hiện là Cố vấn trưởng về kinh tế tại Bộ Tài chính Ấn Độ, là đồng nghiệp và thỉnh thoảng là đồng tác giả các công trình với tôi tại Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Viện Peterson về Kinh tế Quốc tế.)

Người ta hy vọng rằng chính phủ Ấn Độ sẽ chú ý đến những ghi nhận của Subramanian về cách thức Trung Quốc phát triển thông qua xuất khẩu các hàng hóa chế tạo cũng như việc cải tiến năng suất. Trung Quốc cũng đã tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu – sản xuất các mặt hàng cho các công ty ở nơi khác – trên một quy mô trước đây không thể tưởng tượng được. Và các nhà sản xuất Trung Quốc cũng đã học cách để tạo ra các sản phẩm có chất lượng tốt hơn.

Tuy nhiên, những kinh nghiệm khác của Trung Quốc không giúp ích nhiều cho quốc gia này trong thời gian qua. Trung Quốc đã có được một thặng dư tài khoản vãng lai rất lớn trong suốt đầu những năm 2000 và đã tích cóp được một lượng dự trữ ngoại tệ khổng lồ – bao gồm số trái phiếu kho bạc Mỹ trị giá vài nghìn tỷ đô la. Mặc dù điều này trông rất ấn tượng trên giấy tờ nhưng khoản dự trữ khổng lồ này cơ bản là vô dụng. Nếu Trung Quốc bán những tài sản của Mỹ (trái phiếu kho bạc Mỹ) đang nắm giữ, đồng đô la sẽ yếu đi và các công ty Mỹ sẽ dễ thuận lợi hơn khi xuất khẩu và dễ cạnh trạnh hơn với hàng nhập khẩu.

Nhưng nỗi lo lắng bị vượt mặt của người Mỹ không phải là mới. Đã từng có một nỗi lo sợ lớn cuối những năm 1980 khi một công ty Nhật Bản mua lại Trung tâm Rockefeller tại Thành phố New York. Nhìn lại lịch sử, đó là một trong những sự kiện lớn trong thế kỷ 20 có kết quả trái với những gì người ta suy đoán. Cũng như vậy, người Mỹ sẽ nhìn khối trái phiếu Mỹ do Trung Quốc nắm giữ chỉ đơn giản bằng một cái nhún vai.

Vấn đề lớn hơn chính là chính sách tỷ giá hối đoái của Trung Quốc. Theo nghiên cứu của Subramanian, trong suốt một thời gian dài, Trung Quốc đã ngăn việc đồng Nhân dân tệ bị định giá quá cao và đó là một chính sách tốt. Nhưng trong đầu những năm 2000, Trung Quốc đã đi quá xa. Với những lý do vẫn còn gây tranh cãi, đồng Nhân dân tệ bị định giá quá thấp, xuất khẩu lớn hơn nhiều so với nhập khẩu và thặng dư tài khoản vãng lai chiếm hơn 10% GDP. Thay vì để đồng Nhân dân tệ tăng giá và giảm dần sự phụ thuộc vào các thị trường xuất khẩu, giới cầm quyền Trung Quốc lại lựa chọn cách tích góp dự trữ ngoại tệ (bằng trái phiếu Mỹ).

Bây giờ Trung Quốc phải tính toán con đường để duy trì tăng trưởng khi nhu cầu của phần còn lại của thế giới đang giảm dần. Một lần nữa quay lại sử dụng tỷ giá hối đoái thấp đáng kể sẽ gần như chắc chắn gây ra phản ứng từ quốc tế, bao gồm phản ứng từ Quốc hội Mỹ. Tuy nhiên, chuyển sang tăng trưởng dựa vào thị trường nội địa một cách tức thì không phải một chuyện dễ dàng. Trung Quốc sẽ không sụp đổ (Trung Quốc không phải Liên Xô) và sự trì trệ theo mô tuýp Nhật Bản cũng có vẻ sẽ không xảy ra. Nhưng Trung Quốc cũng đang già hóa nhanh chóng và có thể sẽ trở thành một quốc gia già trước khi giàu.

Cứ mỗi thập niên trôi qua, các nhân vật đình đám lại dự đoán về hồi kết của quyền lực nước Mỹ. Có lý do để lo ngại về điều này, đặc biệt là khi một số chính trị gia Mỹ cố tình phủ nhận bản chất vai trò toàn cầu của nước Mỹ. Ví dụ, nước Mỹ đã xây dựng hệ thống tiền tệ và thương mại thế giới cách đây 70 năm, nhưng ngày nay phe Cộng hòa trong Quốc hội lại từ chối ủng hộ thay đổi tại IMF, bao gồm cả những cải cách hợp lý mà hầu hết tất cả các quốc gia khác đều tán thành.

Tuy nhiên, Mỹ hiện vẫn đang là quốc gia dẫn dắt việc đẩy mạnh thương mại xuyên Thái Bình Dương tự do hơn cũng như cắt giảm đáng kể các rào cản thương mại với châu Âu. Nếu Mỹ đưa ra được những luật lệ đúng đắn, ưu tiên công dân bình thường hơn là những tập đoàn nay đây mai đó, các sáng kiến thương mại của Mỹ sẽ đóng góp to lớn vào sự tăng trưởng toàn cầu cũng như sự thịnh vượng của riêng nước Mỹ.

Tương tự như vậy, ở khía cạnh chính sách tiền tệ, vấn đề chính của thế giới trong năm tới là Cục Dữ trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ tăng lãi suất khi nào và tăng bao nhiêu. Khi các quan chức đảm trách vấn đề tiền tệ tụ họp tại buổi họp kín thường niên ở Jackson Hole, họ sẽ xem xét vô số các phương diện khác nhau của nền kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, Ủy ban Thị trường mở Liên bang, cơ quan thiết lập các chính sách, sẽ điều chỉnh lãi suất dựa gần như hoàn toàn vào nhìn nhận chung của Ủy ban về tình hình kinh tế Mỹ. Như vậy, một lần nữa, phần còn lại của thế giới sẽ phải phản ứng tùy theo những động thái từ nước Mỹ.

Nguồn: Simon Johnson, “The US Still Runs the World,” Project Syndicate, 28/08/2015.

Biên dịch: Lê Công Anh | Hiệu đính: Lê Hồng Hiệp

Simon Johnson, nguyên kinh tế trưởng tại IMF, là giáo sư tại Trường Quản trị Sloan (MIT), nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Peterson về Kinh tế Quốc tế, và là đồng sáng lập của blog kinh tế học hàng đầu mang tên The Baseline Scenario. Ông là đồng tác giả với James Kwak cuốn White House Burning: The Founding Fathers, Our National Debt, and Why It Matters to You.

(Nghiên Cứu Quốc Tế)